DE WAARDELOZE PIANIST

Ik had hem kunnen ontmoeten, Ratko Mladic. Gelukkig is dat niet gebeurt. Dat was in 1992.

Wat een prachtig voorjaar beloofde te worden, draaide de natuur nog even terug tot koude windvlagen en sneeuw. Brrrrrr. Maar ja, dat is het weer in de bergen.

Wij waren door Servische formaties uit de stad Kupres verdreven. Kupres, de poort naar Bosnië. Er is daar hard gevochten. En er zijn daar ook veel goeie kerels doodgegaan. Ik weet dat, want ik was daar zelf bij. Hun lijken hebben we meestal laten liggen, want we hadden vrij veel haast om daar weg te komen. Wij hadden niet veel zware wapens en de Serven natuurlijk wel. Bovendien was mijn eenheid eigenlijk op oefening in de heuvels in het grensgebied bij Slovenië. Wat wij deden was een klandestiene operatie. De Kroatische overheid ontkende dus dat wij daar waren en versterkingen en zwaardere wapens werden niet aangevoerd. Zo oneerlijk is oorlogvoering. Ik heb daar allemaal zelf voor gekozen en dan moet je later niet gaan lopen zeuren. En dat doe ik dan ook niet. Ik vond het allemaal reuzeleuk.

Wel weet ik dat mijn Kroatische collega's opeens onrustig werden. Want wat wilde het geval? Er zou een zekere kolonel Mladic bij die Serven in Kupres zitten. En die kolonel stond toen al bekend als een buitengewoon bloeddorstig man. Of een effectief soldaat. Dat is namelijk heel soms hetzelfde. Toen kort daarna enige leden van de eenheid waren vermist, ging al snel het verhaal dat ze door Mladic persoonlijk waren verhoord met een kettingzaag. Ik weet niet of dat waar is. In ieder geval heb ik nooit een ontmoeting met Mladic gemist.

Nu zag ik toevallig van de week een mooie reportage van een man die Mladic wél heeft ontmoet. Een man die weliswaar militair was, maar niet zoals ik gekozen had om te vechten. Nee, deze man had in opdracht én in samenspraak met de Nederlandse regering een geheel andere missie gekregen. Namelijk een vredesmissie. Deze man had dus in zijn eenheid ook geen zware wapens. Wat hij wél had was de onvoorwaardelijke steun van zijn Nederlandse superieuren. Die wensten hem namelijk alle goeds toe en verzekerden hem én het hele Nederlandse volk én alle Nederlandse soldaten die meegingen dat het toch écht om een vredesmissie ging. Het was dus ook geen klandestiene operatie. Nee, verre van dat! Vrede handhaven in een oorlogsgebied. Achteraf moeten we er wellicht om lachen. De Britten hebben een hele mooie uitdrukking hiervoor: 'Fighting for peace is like fucking for virginity!' Die Nederlandse overste waar ik het over heb zal zulke woorden wel niet in de mond genomen hebben. Want het was een keurige man. Beleefd, net taalgebruik, plichtsgetrouw en plichtsbewust. In tegenstelling tot mijzelf, want ik geef grif toe dat ik geheel anders in elkaar zit.

De reportage van de KRO (Kro-Atië?) die ik zag, ging echter een beetje voorbij aan die conclusie. Thom Karremans, want dat is de man waar we het over hebben, had nog veel meer karaktertrekken die uit de doeken moesten worden gedaan. Karremans zat daar maar en wanneer het moeilijk werd, werd zijn gezicht in close-up tot vlakbij de kijker gebracht. Je zag zijn ogen licht vochtig worden. Af en toe knipperen. Zijn spierwitte snor.

De voormalige superieuren van Karremans kwamen ook in beeld. Ze hadden plotseling enorme twijfels over de geschiktheid van Karremans. Twijfel die ze altijd al hadden, maar pas uitspraken na hun pensioen. Een bekende generaal, een echte houwdegen, zo weggeplukt uit zijn kantoor leek het wel, wist het allemaal niet meer. Karremans? Ja, daar had hij nooit wat slechts over gehoord. Dezelfde man verklaarde net na zijn pensioen al eens dat hij als opperbevelhebber van de Krijgsmacht al anderhalf jaar geen rechtstreeks contact had gehad met de minister van Defensie. De beide heren lagen elkaar namelijk niet zo. Een andere superieur van Karremans verklaarde dat hij niet zou kunnen leven met die wetenschap en verantwoordelijkheid die Karremans met zich meedroeg. Er waren namelijk 8.000 moslims vermoord door de mannen van Mladic. Nee, hij zou daar niet mee kunnen leven. Wat betekent dat? Moet Karremans maar een einde aan zijn leven maken? Bedoelt hij dat soms, die voormalige superieur van Karremans die pas na zijn pensioen commentaar levert op zijn voormalige ondergeschikte?

Glunderend kwamen mensen in beeld die iets over Karremans te weten waren gekomen. Zij wisten het allemaal heel goed. Zij waren weliswaar niet mee gegaan met Karremans en hadden dus ook niets zelf gezien, maar ze hadden wel van alles onderzocht, met mensen gesproken, veel gelezen ook. Ja, die Karremans loog. Dat was wel duidelijk. Hij moest ook wel hebben geweten dat er 8.000 moslims vermoord gingen worden. Bovendien was Karremans niet geschikt voor zijn werk geweest. Hij was te flegmatiek. In Libanon waren er ook al problemen geweest met hem. Toen waren er al mensen die onder hem dienden die hun twijfels hadden uitgesproken. Hoe Karremans ondanks alle kritiek toch overste is geworden weet ik niet. Op de HKS, de Hogere Krijgs School, had hij wel weer goed voldaan. Het lijkt er dus op dat Karremans gewoon voldeed en daarom overste werd en later commandant van Dutchbat of dat hij niet voldeed en commandant werd van Dutchbat. Zo te horen vonden zijn superieuren dat hij niet voldeed. Wat Karremans dus deed als commandant daar in Bosnië is dan ook een raadsel.

Maar goed, of Karremans wel of niet een goede commandant was is eigenlijk niet het punt. Er zijn in Srebrenica 8.000 moslims vermoord. Er zijn enorm grote risico's genomen met de levens van Nederlandse militairen als inzet en dat zijn dingen die je Karremans niet kunt aanrekenen. Want Karremans was juist als flegmatieke persoonlijkheid een dienaar. Een uitvoerder. Zo geheel anders dan een Mladic. Dat was namelijk een creatieve deurintrapper. Net als veel commandanten die ik heb gehad in mijn afkeurenswaardige carrière. Brutale kerels die met de mannen gingen zuipen en vechten. Mannen die misschien niet altijd een geniaal strategisch inzicht hadden, die misschien niet altijd in de smaak vielen op recepties op het ministerie (en dus ook niet werden uitgenodigd), maar die wel de onvoorwaardelijke steun hadden van hun mannen. In het Vreemdelingenlegioen hadden we commandanten die zo'n bijzondere uitstraling hadden dat zelfs de vredelievendste legionairs oorlog zouden willen voeren als die commandanten maar meegingen. Met zulke commandanten waan je je namelijk onkwetsbaar. Ik belde kort geleden zo'n kerel op. Na 25 jaar wist hij nog mijn voornaam, terwijl die nooit werden gebruikt in het Legioen.

Ik herinner mij nu alsof ik hem voor mij zie, de legionair eerste klas Glasnovic. In Hercegovina was hij opgeklommen tot overste, net als Karremans dus, en hij ontplooide allerlei initiatieven. Hij regelde alles. Ik zag hem gaten graven, een kanon afschieten, een magazijn inspecteren. Hij was overal. Hij was er in Kupres ook bij. We hadden namelijk afgesproken dat hij versterkingen zou halen en ik vast met een paar man achter een heuvel zou gaan zitten. Wachten op Mladic. Al gauw werd ik aangevallen door idioten met opgevoerde tanks. Ik hoor nog Glasnovic op die radio: Don't worry buddy. I am coming your way!' Bij ons was het een beetje chaotisch geworden, want mijn positie was ingesloten en mijn commandant was neergeschoten. Alles viel in duigen. De wanhoop kroop langzaam naderbij. Dat doet de wanhoop vaak, zo langzaam dichterbij sluipen. Om je dan plotseling bij de keel te grijpen en niet meer los te laten. Sommigen hebben daar jaren later nog nachtmerries van. Ik niet, ik bezorg anderen liever nachtmerries. Maar dit terzijde. De wanhoop kwam dus naderbij. Maar Glasnovic ook. Ik riep tegen de mannen die ik daar commandeerde dat Glasnovic eraan kwam. De mannen juichten. We waren onkwetsbaar. Laat ze nu maar komen die rotserven. De Serven kwamen, en Glasnovic liep met zijn mannen in een hinderlaag. Een paar weken later was Glasnovic verwikkeld in straatgevechten met Servische milities en werd zwaargewond. De kolonel ging zelf voorop en o wee als je niet voldeed aan zijn verwachtingen. Dan kon hij zich zomaar omdraaien en je een stomp voor je kop geven. Glasnovic werd generaal.

Ja, zo'n commandant was Thom Karremans niet. Zijn mannen voelden zich niet onkwetsbaar en hijzelf ook niet. Natuurlijk was hij bang. Want iedereen was bang voor Mladic. Zijn ondergeschikten, zijn tegenstanders, zijn slachtoffers. En dat was in 1992 al zo. In Den Haag moeten ze dat hebben geweten in 1995. De meerderen van Karremans dus ook. Dat Karremans met zijn vredesmissie en zijn lichtuitgeruste soldaatjes bang was. Ja, natuurlijk. Bang en geïntimideerd door een brutale klootzak die links en rechts mensen liet doodschieten. De KRO bracht het in beeld alsof het de ontdekking van de eeuw was en daarmee alles kon worden verklaard. Die Karremans was bang en daarom was Srebrenica gebeurd. Jaaaaah, 8.000 moslims doodgeschoten!

De Nederlandse Krijgsmacht had in het kader van die vredesoperatie gevechtsvliegtuigen in het Italiaanse Villafranca gestationeerd. Ze hadden marineschepen voor de kust. Ze hadden interventieteams van speciale eenheden die niet voor een kleintje vervaard zijn. De Nederlandse overheid had kunnen zeggen tegen die Serven, jongens luister, die vredessoldaatjes stellen niet veel voor, toegegeven, maar dat hoeft ook niet want het is een VN-vredesmissie. Maar even één klein dingetje: Wij hebben een mandaat van de VN en gaan alles volgens de regels doen. Geen probleem. Maar wanneer onze jongens en meisjes worden lastiggevallen door zwaarbewapende moordenaars en er wordt ze ook maar één haar gekrenkt, dan gooien we bij jullie de hele rotboel plat. Zonder mandaat, maar wél met alle plezier. Dus laten we samenwerken en proberen er het beste van te maken.

Ja, dat hadden ze kunnen zeggen. Stiekem, hè. Want zulke dingen mogen niet uitkomen, maar worden vaak door diplomaten op diplomatieke wijze medegedeeld aan andere diplomaten. Een soort Bargoens spreken die mensen om uiteindelijk elkaar duidelijk te maken in nette taal: Pas op of we stompen je voor je kanis!

De Nederlandse opdrachtgevers van Karremans echter hebben helemaal niets gedaan. Zij hadden kunnen weten en móesten ook weten dat Karremans wellicht toch niet de juiste man was. Dat is geen schande voor Karremans, de man deed zijn best en meer kun je niet doen. Zijn meerderen konden wél meer doen.

Zijn meerderen wisten ook dat een vredesmissie op die plek een beetje een gotspe was. Ze wisten ook dat er geen back-up was voor Karremans. Wanneer Mladic was begonnen die Nederlanders ook af te schieten, wat hadden die mooie meerderen van Karremans dan eigenlijk gedaan? Wat had er op al die kransen gestaan? Gesneuveld vóór het vaderland of gesneuveld dóór het vaderland? De meerderen in Den Haag hebben ook geen versterkingen gestuurd, geen extra mannen, geen gemene kerels in camouflagepakken die oorlogvoeren erg leuk vinden. Want die hebben wij ook. Ze hebben niemand gestuurd. Ze hebben Karremans, én zijn soldaten, in de steek gelaten.

Als klap op de vuurpijl durven ze nu te verklaren dat Karremans liegt, bang was, ongeschikt was, dat zij er niet mee zouden kunnen leven of dat ze het niet wisten. Wir haben es nicht gewusst!

Ze laten die man die ondanks zijn ongeschiktheid tóch ging opnieuw in de steek. Een oude grijze man met vochtige ogen van 63 jaar die nog steeds niet kan zeggen: Godverdomme, klootzakken!

Want daarvoor is hij te flegmatiek En bij de KRO zeg je dat nou eenmaal niet. Dus zat Karremans daar maar. De waardeloze pianist. De commandant waarbij de mannen zich niet onkwetsbaar hadden gevoeld. Thom, de man die tegen Mladic loog dat hij twee kinderen had, maar eigenlijk helemaal geen kinderen had. Met zijn vrouw alleen is. Thom Karremans, de man waarvan één van zijn meerderen niet begrijpt hoe hij hiermee kan leven. Karremans met zijn witte snor als symbool van martiaal verval. Karremans, de man waarvan heel Nederland in close-up moest zien hoe hij reageerde op weer een nieuwe vernedering.

Ik herinner mij het interview dat de Serviërs opnamen van Johan Tilder. Het leek op de reportage van de KRO. Een man in beeld gebracht. Genieten van zijn angst. Zijn gestotter uitvergroot. Zijn angst in close-up. Genadeloos. De pupillen die groot worden bij het staccato van de brutale stem van de verhoorder. De kijker in spanning gehouden. De man in afwachting. En dan KLATS! z'n ballen eraf. Zo voor de camera. BAF!, genieten van televisie, want zo kan het ook. Voor de kijkcijfers. Dat is wat ik dacht toen ik zat te kijken.

En ik dacht ook aan Glasnovic. Want één van de verdwenen mannen van onze eenheid bij Kupres was zijn tweelingbroer.

En Karremans? Wilt u het eerlijk weten? Een typisch Nederlandse plichtsgetrouwe militair met een snor als militair symbool. Een relikwie uit een tijd dat het Nederlandse leger groot en log was en er nog dienstplichtigen waren die we de schuld konden geven als het misging. Een typische carrière-militair. Een vertegenwoordiger van uitgerekend die klasse die mij indertijd niet tot zijn gelederen wilde toelaten. Een overblijfsel uit een tijd dat mannen generaal konden worden zonder oorlog te voeren. Een man nog uit de tijd van ons kent ons. Net als die meerderen van hem. En daarom is het zo erg dat juist zij hem in de steek hebben gelaten. Maar wél een man die heeft geprobeerd om te zijn wat hij wilde zijn maar niet was omdat zijn meerderen over zijn rug nu kunnen zeggen: Deksels zeg, wij kunnen er niets aan doen. Het was die Karremans.

Omdat Karremans te flegmatiek was en ook veel te beleefd zeg ik dan maar wat echt gezegd moet worden: KLOOTZAKKEN!