VERGETEN SOLDATEN

Twee legionairs spraken met elkaar en de één vroeg aan de ander: 'Waarom ben je in het Legioen gegaan?' De ander antwoordde:'Om te vergeten!' 'Om wat te vergeten?', vroeg de ander weer. 'Dat ben ik vergeten!'

En zo komen we bij vergeten soldaten. Soldaten die zichzelf vergeten. En soldaten die vergeten werden. Voor het eerste geval moet je in het Vreemdelingenlegioen zijn. Voor het tweede geval kun je gewoon in Nederland blijven.

Misschien nog erger dan vergeten worden is wanneer je een soort van kermisattractie bent geworden. Je bent eigenlijk vergeten, men heeft je er ook liever niet bij, maar je mag toch komen om juist daarmee het bewijs te zijn van de enorme ruimhartigheid van degene die je uitnodigt. Een soort poldermodel voor veteranen en oude soldaten. Je ziet dan op parades oude soldaten met rijen medailles die toekijken hoe een andere oude soldaat een medaille opgespeld krijgt van de één of andere belangrijke persoon. Sommigen zullen wellicht denken dat het gaat om de oude soldaten en hun blikkerend blik, in werkelijkheid gaat het om de geste van de gulle hoogwaardigheidsbekleder die een heuse medaille uitreikt. De hoogwaardigheidsbekleder laat hiermee zien iemand te zijn die respect heeft voor de oudgedienden. Een man van de wereld dus, een correct bestuurder. Meestal is er ook een fotograaf in de buurt. Onder de foto's komen meestal dingen te staan als: Burgemeester Zo En Zo bij het uitreiken van een medaille aan een veteraan tijdens het drukbezochte jaarlijkse défilé.

Het heeft in Nederland jaren geduurd voordat men veteranen ging eren. Nooit eigenlijk hoorde je iets over veteranen. In andere landen wel. Maar hier niet. Dat heeft vooral te maken met de zeer praktische instelling van de Nederlanders. Hoevaak gluur je in de kast naar je oude schoenen? Die oorlogen zijn voorbij en die veteranen zijn dus ook niet meer nodig.

Ik weet nog hoe vroeger op school wij onder elkaar dingen afspraken. Wanneer de leraar zich omdraaide naar het bord zouden we allemaal een prop papier naar zijn kop gooien. We konden ons lachen dan bijna niet inhouden. Wanneer de leraar zich omdraaide vloog er meestal één prop heel hard tegen de man zijn hoofd. De mijne. 'Van de Kamp eruit! Naar het kantoor van de rector!', klonk het dan. Jaren later kunnen mijn voormalige klasgenoten zich dat absoluut niet meer herinneren.

En dat lijkt heel erg veel op die bestuurders van nu. Toen er vroeger soldaten gestuurd werden, waren zij daar zelf vast niet bij. Vandaag kunnen ze zich het niet meer herinneren.

Zo werden soldaten gestuurd naar talloze landen op talloze missies. Vaak lag de nadruk op 'mis' sie. Het waren politici die weer iets hadden bedacht en de soldaten die hoofdschuddend op pad gingen om de kastanjes uit het vuur te halen hadden het vaak moeilijker met hun eigen bazen in Den Haag dan met de vijand die in zijn vuistje lachte.

Zo vochten en stierven soldaten in Nederlands-Indië, totdat de heren in Den Haag zich bedachten dat het ook wel een goed idee was geheel Indië aan de Javanen cadeau te doen. Geheel Indië met inbegrip van zijn inwoners. Ook degenen die dat helemaal niet wilden. En ook degenen die aan onze kant meevochten. Natuurlijk willen de heren daar nu niet meer aan worden herinnerd. De veteranen uit die tijd mogen af en toe even langs komen voor een blikken versiersel en een bos bloemen en verder worden oude mensen nooit serieus genomen, waarom nu dus wel. En de Molukse veteranen bestaan gewoon niet.

Later had je nog die vreemde missie in het zuiden van Libanon. Tegen elke militaire logica probeerde elk deelnemend land aan die missie door de aanwezigheid van zijn dapperen te benadrukken hoe vredelievend en oké ze waren. Toen jaren later oudgedienden uit die tijd op de één of andere manier het leven niet meer zagen zitten, konden de heren het zich niet meer herinneren. En problemen waren er ook niet. En als er wel problemen waren met veteranen kunnen de heren dat zich ook niet meer herinneren. Het is toch wonderlijk hoe deze heren aan geheugenverlies lijden.

Vandaag zijn er natuurlijk weer andere missies en andere heren. Er is weinig verandert. Nog steeds worden er wel zeer merkwaardige plannen uitgedokterd. Zo hadden we een prachtige missie in Afghanistan die we 'opbouwmissie' noemden. Dat hadden de heren zelf bedacht. Of we ook die veteranen gaan vergeten weet ik nog niet.

Nu gaan we politie-agenten sturen naar de Afghaanse provincie Kunduz om de lokale politie op te leiden. Hoe ze dat gaan doen weet ik niet. De heren waarschijnlijk ook niet, maar dat is van geen belang. Er zijn alleen slechte wegen, dus snelheidscontroles lijken overdreven. Lesgeven in vingerafdrukken nemen lijkt ook vergezocht. Misschien wordt er geleerd aan de Afghanen hoe je het beste mensen die aangifte komen doen kunt afschepen. Ik weet het niet. Ik hoop alleen dat ook die veteranen niet worden vergeten.

Ikzelf heb nooit veel te maken gehad met dat vergeten. Ik was al sceptisch voordat ik ergens naartoe ging. Ik deed het ook vooral om de sport. Ik ben dus nauwelijks misleid, wat natuurlijk niet betekent dat ik het altijd bij het rechte eind had. Hoewel, nu ik erover nadenk, meestal toch wel.

Toch maak ik me druk, wanneer ik die heren weer zie in hun nette pakken en hun uitgestreken glimlach. Ze kijken alsof ze de medailles die ze opspelden zelf in het heetste vuur hebben gesmeed. De veteraan presteert het in zijn zenuwen om nog 'Dankuwel!' te stamelen ook. Trots als een pauw zit hij daarna in de trein en kijkt in het raampje naar de weerspiegeling van zijn borst met het gestanste stuk blik met zilververf erop.

Zelfs met je goedkope medaille ben je dus eigenlijk gewoon vergeten.

In het Legioen werd mij dit al heel vroeg duidelijk gemaakt. Ik kreeg eens een medaille, samen met nog een paar legionairs, en gloeide van trots. Mijn smalle borst priemde naar voren om de speld van de medaille tegemoet te komen. Met stramme benen strompelde ik terug naar mijn kamer. Een korporaal met een lijst in zijn hand hield me tegen. 'Van de Kamp, corvee toilet!', riep hij streng. 'En oja, ik krijg zoveel Frank van je voor die medaille!' Die medaille moest je namelijk zelf betalen. De medaille was zo weinig waard, of was het Legioen zo enorm wereldwijs? Een medaille ingesteld door de president Mitterrand werd in de jaren '80 ingevoerd. Een paar kolonels spraken erover in de mess. Een kolonel van het geregelde leger sprak trots:'Die medaille ingesteld door Mitterrand vind ik zo bijzonder dat ik hem bijna nooit aan iemand uitreik.' Een kolonel van een regiment van het Vreemdelingenlegioen haalde zijn schouders op en zei:'Die medaille van Mitterrand vind ik zo waardeloos dat ik hem aan iedereen geef!'

Maar toen ik na vierentwintig jaar een oude commandant van mij uit het Legioen aansprak wist hij nog mijn voornaam, terwijl de voornaam nooit wordt gebruikt in het Legioen. Vergeten ben je daar dus niet.

En nu zijn we waar we moeten zijn. Het vergeten van veteranen. Of, en dat is nog veel erger, het negeren van veteranen. Of het zo moeilijk maken met bureaucratische regeltjes, dat sommige échte veteranen niet eens in aanmerking komen voor het woord veteraan. Jaren geleden kreeg ik eens per post een klein doosje opgestuurd. In dat doosje zat een klein insigne dat leek op een gebaksvorkje. Het bleek een 'V' van veteraan te zijn. En ik mocht dat ding op mijn jas spelden. Er zat ook een brief bij van de staatssecretaris van Defensie. Weliswaar niet ondertekent, want dat was hij vergeten, maar toch. Met die brief had ik officieel toestemming om die 'V' op mijn jas te spelden. Ik gloei uiteraard nog steeds van trots. Te meer daar ik een uitverkorene blijk te zijn. Want niet iedereen heeft zo'n 'V'. Wanneer je niet staat ingeschreven bij het Veteraneninstituut kennen ze je niet en krijg je hem ook niet. Je moet ingeschreven staan en een veteranenpas hebben. Heb je hem niet, nou dan ook geen gebaksvorkje.

Maar er is nog een categorie die het gebaksvorkje niet kreeg. Voor hen geldt 'Verget ons niet!'

Zojuist is het boek van Casper van Bruggen uitgekomen met deze vreemde titel. Een spelfout? Nee, het is de laatste zin in een brief geschreven door een Papoea van het Papoea Vrijwilligers Korps aan zijn oude commandant. Nu de titel van een boek over dat PVK. Nou lees ik eigenlijk nooit boeken over oorlog, ik schrijf ze liever zelf. Maar deze keer heb ik daar toch wel iets over te zeggen.

Het is namelijk zo dat Verget ons niet! het eerste boek is over het PVK, dat in 1961 werd opgericht om tegen Indonesische infiltranten op Nieuw-Guinea te vechten. Er is nooit eerder een boek uitgebracht over dit onderwerp. En dat is ongelofelijk. De Nederlanders in Nieuw-Guinea kwamen in aanraking met wilde en pure mensen uit het stenen tijdperk en besloten die mensen eens wat westerse normen en waarden bij te brengen. Ze werden gedoopt, ze leerden over vrede en vrijheid en democratie, ze kregen een broek aan en vervolgens bedacht men zich dat we eigenlijk soldaten nodig hadden om tegen de Indonesiërs te vechten. Naast Bijbelstudie kwam daarmee ook een militaire opleiding in het verschiet en kwam naast die Bijbel ook het Handboek Soldaat op het nachtkastje van de Papoea-vrijwilliger.

Tot daar een te volgen verhaal. Te volgen door de veteranen en soldaten die dit lezen, te volgen door de Papoea die naast newborn-Christian toch ook altijd krijger was geweest. Ook te volgen, immers zo typisch Nederlands, maar daarom niet minder onacceptabel, is het feit dat die grote kinderen van het bos daarna in de steek zijn gelaten. Niet dat die Papoea's zo naief zouden zijn, dat ze niet begrepen dat hun droom van een onafhankelijk Papoea vervlogen was, maar veeleer dat we achteromkijkend vanaf de schepen die ons veilig naar Nederland terugbrachten besloten om die aardige goedlachse eerlijke dappere jongens maar meteen te vergeten. Ach ja, het is niet anders.

En zo is het nu dus zo dat de oud-leden van het PVK nog immer niet de status van veteraan hebben in Nederland. Waarschijnlijk om dezelfde bureaucratische redenen die regelmatig ook de gemiddelde Nederlandse veteraan op de kast jaagt en schuimbekkend van woede doet uitroepen of dit nu zijn dank is. Maar, de eerste stap is nu gezet. De Papoea die de brief schreef aan zijn oude commandant bleef achter in het bos en schreef met zijn potloodje die brief vol spelfouten maar vol met eerlijkheid en besloot met ...........daaaaaaaaaggggggggggg! Aan zijn

commandant! Ontroerend.

Het zou onkies zijn deze dappere wapenbroeders op te zadelen met dezelfde kralen en spiegeltjes die eerder werden gebruikt om hun aandacht te trekken. Daarom gaat het niet om een medaille. Of om dat V'tje dat zoveel lijkt op een gebaksvorkje. Nee, waarom het vooral zou moeten gaan is dat we deze kerels in de armen sluiten en kunnen zeggen: Verduiveld, jullie horen bij ons!

Wanneer op één van die veteranendéfilés dus Papoea's worden gesignaleerd die onwennig maar trots om zich heen kijken, dan weet ik dat daar broeders lopen. Wanneer ze er de volgende keer weer niet bij zijn dan weet ik dat de heren in Den Haag nog steeds niet snappen wat veteranen zijn.

Het boek is er nu in ieder geval. Uitgegeven bij Uitgeverij Aspekt en neem van mij aan de moeite waard!

(Op de link van Uitgeverij Aspekt is meer informatie te vinden over dit boek)