Nog altijd weet je welke muziek gedraaid werd op je eerste feest toen je je eerste meisje kustte. Je herinnert je nog de liedjes die je ouders voor de grap zongen thuis. Soms herinner je je nog vlagen, want die probeer je te vergeten, van de psalmen en gezangen die je uit je hoofd moest leren op de Christelijke school. En natuurlijk spelen elk jaar opnieuw de teksten van die domme sinterklaasliedjes door je hoofd.

Zo hebben veel gebeurtenissen een bijbehorend lied of muziekje. Voor altijd gegrift in je geheugen.

Soms echter gebeuren er dingen, maak je iets mee, waarbij je denkt dat er eigenlijk een lied bij zou moeten horen. Soms hoor je tijdens een gebeurtenis de muziek al bijna in je hoofd. Wanneer dan later blijkt dat er al een lied bestaat dat die gebeurtenissen beschrijft alsof de tekstschrijver er zelf bij was, misschien zelfs stiekem naast je stond, dan is dat lied met zijn tekst niet meer in je geheugen gegrift maar gekerfd in je ziel. Gekerfd, want een wond die dicht ging, maar eigenlijk toch ook altijd open staat.

In 1992 reisde ik af naar Kroatië om me aan te sluiten bij de Opstand tegen het communistische regime van de Serviërs. Ik wilde meevechten voor Kroatische onafhankelijkheid.

Vanaf de opleidingskazerne van het Franse Vreemdelingenlegioen, waar ik instructeur-onderofficier was, stapte ik in het holst van de nacht op de laatste trein en reed via Italië naar Slovenië en Kroatië. Bij me had ik een plunjetas vol met gevechtslaarzen, uniformen en andere spullen die van pas zouden komen. Naast me marcheerde de Brit Allen, net als ik instructeur in Castelnaudary.

Na een intermezzo van een paar maanden in de grensstad Vinkovci, gelegen in het uiterste oosten van Oost-Slavonië, reisden we terug naar Zagreb om ons aan te sluiten bij een speciale eenheid van het Kroatische leger. De eenheid was opgericht door de legendarische Kroatische oud-legionair Ante Roso en het onafhankelijke bataljon dat wij op het oog hadden werd gecommandeerd door Filipovic, ook weer een oudgediende van het Legioen. Een aantal commandanten uit de speciale troepen van Roso zou generaal worden en behangen met medailles uit de oorlog komen. Naast Kroatische oud-legionairs dienden ook talloze andere oud-legionairs in de eenheid.

Niet al die oudgedienden waren altijd tegelijkertijd in de kazerne aanwezig. Vaak waren ze op missies of gaven ergens trainingen.

Op een dag kwamen we de Duitser Thomas Linder tegen. Ook hij was een oud-sergeant uit het Vreemdelingenlegioen en diende nu bij de speciale troepen van Bojna Zrinski. Filipovic had Linder teruggeroepen uit het veld naar Kumrovec om deel te nemen aan reorganisatie en opleiding. Zeer tegen de zin van Linder. Linder had een merkwaardige band met zijn mannen, die naar hem opkeken. Toch was Linder een zachtaardig mens, die nooit zijn stem verhief en altijd vriendelijk bleef. Linder was misschien wel een geboren krijger, die alleen maar in zijn element was in de modder en de drek van een oorlog. Maar voortaan nam hij deel aan de training. Met name Allen was daar erg blij mee, want Allen en Linder kenden elkaar uit het Legioen en konden toen al goed met elkaar opschieten.

"These mist covered mountains, are a home now for me."

Toen de langverwachte oorlog in het heuvelrijke Hercegovina eindelijk uitbrak reisde een advance-party van Filipovic, Mate Boban de president van de Hercegovijnse Kroaten, een chauffeur en ik naar de hoofdstad van Hercegovina om de mobilisatie uit te roepen. De dag na aankomst werd die mobilisatie een feit door de aankomst van Mate Boban op het stadhuis in Tomislavgrad. Hiermee begon de oorlog tussen Serviërs en Kroaten in Bosnië-Hercegovina. Hulptroepen uit onze kazerne kwamen langzaam onze kant op. Zo ook op een dag Linder met zijn mannen. Het vreemde groepje nam zijn intrek in een huis in Souica. Vlak bij de Servische linies.

"But my home is the lowlands. And always will be."

De ergste gevechten waren op dat moment in deze sector van het front al achter de rug en het front zou zich rond Souica en Tomislavgrad enige tijd stabiliseren. Tussen Souica en Kupres lag het dal waarin wij hadden gebloed. Waarin onze harten zo snel en hoorbaar hadden geklopt. Waar we met droge monden achter een richel in het terrein ingesloten hadden gezeten, wachtend op de naderbij komende Servische tanks, terwijl in het zicht mannen sneuvelden.

Linder was zo snel mogelijk gekomen toen hij hoorde wat er aan de hand was. Maar hij kwam aan toen de Serviërs waren opgerukt tot aan onbetwist Kroatisch gebied. De spijt was in de ogen van Linder te zien toen hij hoorde hoe hard er was gevochten. Was, want de enige geluiden die overgebleven waren, waren van de teruggekeerde vogels in de bossen op de hellingen van het dal. In het dal zelf lagen de overblijfselen van de strijd. Kapotte voertuigen, half ingestorte loopgraven en uniformstukken achtergelaten door vluchtende Kroatische soldaten. In de bomen op de hellingen gaven de weggeschoten stukken schors aan hoe de vluchtpaden hadden gelopen.

"Through these fields of destruction, Baptisms of fire, I've witnessed your suffering, As the battles raged higher"

De opluchting voor velen bleek de teleurstelling van Linder. Een beetje patrouilleren, wat rondhangen. Het was niets voor hem. Met een aantal mannen van een andere speciale eenheid, de Bojna Frankopan, maakte Linder plannen voor een aanval op een nabijgelegen dorp waar de Serviërs zich hadden verschanst. Allen en ik kregen toestemming van Filipovic, zeer tegen zijn zin, om aan de aanval deel te nemen. Een aantal Kroatische vrijwilligers uit de eenheid ging met ons mee. Aanvankelijk leek het spannend, maar net op het moment dat alle betrokken eenheden zich midden in de nacht gereedmaakten om naar de aanvalsposities te gaan, kwam een boodschapper van het hoofdkwartier de aanval aflasten.

Linder zou nog wat acties voorbereiden, maar sommige van de Kroaten namen de stabilisatie van het front als excuus om terug naar huis te gaan of om verlof op te nemen.

"Some day you'll return to, Your valleys and your farms, And you'll no longer burn, To be brothers in arms."

Inmiddels was ook de Franse vrijwilliger Gaston Besson aangekomen uit Zagreb. Hij had gehoord van de zware gevechten rond Kupres en in de vallei en had zich net als Linder gehaast om mee te kunnen doen. Via de second van de Bojna Zrinski, Aldo, ook al een oud-legionair, had ik Gaston de eenheid binnengekregen. Gaston verkneukelde zich als een kleine jongen om aan de gevechten deel te nemen. Maar net als Linder was hij al snel verveeld door het uitblijven van actie. Het kon natuurlijk niet missen of Linder en Gaston sympathiseerden met elkaar. Al snel smeedden de twee plannen en keken op kaarten en wezen elkaar 'hotspots' aan. Allen en ik besloten bij de Bojna Zrinski te blijven, waarschijnlijk waren wij toch te veel gevormd door het Legioen om zomaar de eenheid te verlaten. Gaston en Linder deden dat wel en reisden met enige vrijwilligers af naar Mostar. Daar werd immers gevochten. Allen en ik haalden onze schouders op. Bojna Zrinski zou aan het front blijven in de regio Livno-Tomislavgrad.

"There's so many worlds, So many different suns, And we have just one world, But we live in different ones."

En zo gebeurde het dat Allen en ik afscheid namen van Linder en Gaston. Het zou maar voor even zijn. Alleen even kijken. Alleen een uitstapje. Kijken wat er aan de hand is.

Gaston en Linder voelden zich ogenblikkelijk thuis in Mostar. Het ongeorganiseerde, de twee stadsdelen die elkaar over de rivier heen beschoten. Tanks en mortieren, artillerie en snipers.

Vanuit een kapotgeschoten huis schoten Linder en zijn mannen op de Serviërs aan de overkant. Telkens wanneer ze de uitgaande mortieren hoorden sprongen ze terug in hun bouwval, rookten een sigaret, lachtten en sprongen na de inslagen weer naar buiten en vuurden op de Serviërs vanachter hun dekking. Misschien hebben die Serviërs het geweten of gezien. Telkens twee uitgaande mortieren, twee inslagen en daarna weer die horzels die op ze schoten. En zo kwam het dat na twee inkomende mortieren Linder en Gaston uit hun bouwval renden en ogenblikkelijk werden getroffen door de scherven van twee nieuwe inslagen. Het ritme was doorbroken. Gaston had geen schrammetje, maar van Linder was een stuk uit zijn hoofd weggeslagen. De hersenen lagen bloot, maar de krijger leefde nog en keek om zich heen. Gaston regelde een auto om Linder weg te brengen en schreeuwde naar de bestuurder dat hij zich moest haasten. 'Doe geen moeite, vriend!', fluisterde Linder, 'Het is afgelopen!' Een half uur later stierf hij.

"And though they hurt me so bad, In the fear and alarm, You did not desert me, My brothers in arms."

We moesten drie weken wachten voordat het lichaam werd vrijgegeven. In Zagreb werd een plechtigheid gehouden, voordat Thomas Otto Raymond Linder werd gecremeerd. Tijdens de plechtigheid werd het lievelingslied van Linder, "Brothers in Arms" van de Dire Straits gespeeld. Met een paar andere leden van Zrinski, stond ik bij de kist op wacht.

Een paar weken later moest de urn met as naar de familie van Linder worden gebracht. Deze familie woonde in Erlangen in Duitsland en dat lag niet naast de deur. Ik vond dat Allen, als goede kameraad, de aangewezene was om de as te begeleiden, maar Allen had geen paspoort. Omdat ik geen nette kleding bij me had, leende ik van Aldo een kostuum. Het pak was veel te groot en zo stapte ik in de Landrover die me naar Duitsland zou brengen. Dwars door Slovenië, Oostenrijk en Zuid-Duitsland. De auto van het Ministerie van Defensie had burgerkentekens. Kroatische nummerborden. Veel automobilisten onderweg hadden nog nooit Kroatische kentekens gezien. Af en toe werd er getoeterd en ging er een duim de lucht in. De wereld wist wel wat er gebeurde in Kroatië en Bosnië.

Aangekomen bij het opgegeven adres, bleek de moeder van Thomas Linder niet thuis. Rondvragen leerde ons, dat zij ons de dag daarvoor had verwacht en nu naar haar werk was. Er was niemand anders. De moeder van Linder was weduwe en Thomas was enig kind. Het bedrijf waar Frau Linder werkte heette Bosch, bekend van de boormachines. De beveiligingsbeamtes waren behulpzaam en haalden haar op. Frau Linder bleek doofstom te zijn en had moeite met spreken. Toen ze me zag, kwam ze gelijk naar me toe en riep: "Thommmmaaaaaah !" De tranen sprongen in mijn ogen. Via een zuster in een andere stad, kwamen we tenslotte aan bij de begraafplaats, die al dicht bleek te zijn. Wat konden we nog meer doen om Frau Linder pijn te doen? We lieten de urn in de huiskamer van de zus staan. Terwijl Frau Linder zachtjes huilde, beurde de zuster haar op door te zeggen dat het toch een beetje Thomas zijn eigen schuld was. Aan mij vroeg ze of Thomas mensen had doodgeschoten. Thomas had in Kroatië meer respect en begrip gehad.

En zo is het dus gekomen dat die Dire Straits, die zangers, die dichters, de tekst schreven van dat lied dat eigenlijk speciaal voor Thomas Linder was geschreven. Die Duitse legionair die wist dat de dood op hem wachtte en daar vrede mee had. Die krijger die niet afdong op de dagen die hij langer had kunnen leven, maar als een man deed waarvoor hij was gekomen.

Linder was niet gekomen voor één strijd, niet voor één missie. Hij was niet alleen gekomen om te kijken. De saaiheid van het burgerleven, de schijnheiligheid van de wormen in hun Vinex-wijken, de uitgestippelde carrière van de burgerman. Linder had alles ingeruild voor het voorrecht om soldaat te zijn. Voor altijd.

En zo komt het dat bij vlagen die cd van de Dire Straits in de cd-speler van mijn auto verdwijnt en soms tientallen malen 'Brothers in Arms' uit de luidsprekers schalt en ik door de tranen in mijn ogen de weg niet meer zie en stukken tekst mee zing en schreeuw en opnieuw dat nummer afspeel en al die gezichten weer voor me zie en denk aan die mannen die kwamen en in de oorlog bleven, echte mannen, echte krijgers, mannen die bleven, bleven voor altijd en keer op keer de cd, dat ene nummer en opnieuw en weer en ik realiseer me dat die mannen nog even oud zijn als toen en nooit meer ouder worden en ik heb het overleefd, maar was dat de bedoeling want wat gaat er boven die enorme kick van heelhuids uit die strijd komen wanneer je hem hebt gevoerd op het allerlaatste randje en niemand komt terug maar jij wel, maar is het een lot uit de loterij of had ook ik voor altijd in de modder moeten blijven van dat rotland, die heuvels en mist en die koude wind. Zo blijft de dood en de herinnering aan kameraden mij achtervolgen en wanneer ik om mij heen kijk zie ik de mensen waar ik niets mee heb en waarom ik destijds ben weggegaan en ik was toch krijger en waarom kwam ik dan terug? En wat moeten die mensen die nog leven en me de poten dwars zetten terwijl zulke eervolle mannen dood zijn? Wie heeft recht op leven?

Wanneer ik thuis kom en de cd terugzet in de kast is het weer stil in mijn hoofd. De kerf in mijn ziel is dicht en de liefde voor kameraden gekoesterd. De vragen en de twijfels zitten terug in het cd-doosje met zijn geheimzinnige klanken en waanzinnige tekst. Misschien is ook Mark Knopfler een brother.

"Now the sun's gone to hell, And the moon's riding high, Let me bid farewell, Everyman has to die, But it's written in the starlight, And every line on your palm, We're fools to make war, On our brothers in arms."