TANJA TILDER

Na afloop van de IKON-reportage over Tanja Nijmeijer door Leo de Boer een paar weken geleden sluit ik mijn ogen en denk na.

In gedachten zie ik een radiowagen langs het front in Kroatië rijden. In die wagen zitten mijn ongeruste ouders, die in samenwerking met het Servische leger mij oproepen om mij over te geven. De Servische soldaten, waaronder Ratko Mladic doen moeite om sympathiek over te komen op mijn ouders, die via omwegen en geheime ontmoetingen tot hier zijn gekomen. In hun vuistje lachen zij, deze helden der democratie en de mensenrechten.

Terwijl ik dagdroom en glimlach om zoveel domheid komen ook andere gedachten en beelden bij mij op. Ik zie vlak voor mij Lidwuin Zumpolle die mij honend aankijkt. 'Je bent een domme jongen!', hoor ik haar zeggen, terwijl ik de tijd van mijn leven heb in het leger van majoor Haddad in Zuid-Libanon, waar vriendelijke moslims mijn kameraden zijn.

Ik glimlach nogmaals. 'Tanja heeft gelijk!', bedenk ik mij dan. Niet omdat zij bij een stel communisten zit in een vochtig bos. Niet omdat dat FARC waar zij bijzit ernstige misdaden pleegt.

Tanja heeft gelijk, omdat zij ergens in geloofde en ervoor is gegaan. Zij is niet in het 'suffe Groningen' gebleven, om daar volgens mevrouw Zumpolle 'biologische kaas' te verkopen. Nee, juist dat niet. Tanja is naar Colombia gegaan, helemaal alleen, en heeft zich aangesloten bij een organisatie die oorlog voert. En Tanja voert óók oorlog. En ik kan iedereen verzekeren dat je regelmatig iets weg moet slikken wanneer je oorlog voert. Echt oorlog voert, en niet vanuit het veilige Nederland, het 'suffe Groningen', het saaie Denekamp, pretendeert het beter te weten. Tanja reisde alleen naar één van de gevaarlijkste landen ter wereld, keek daar rond, nam een besluit, en vocht mee. Ik zelf had persoonlijk gekozen voor het Colombiaanse leger, had ik in haar schoenen gestaan, maar ik wordt dan ook nauwelijks geplaagd door een geweten. En die domme Tanja dus blijkbaar wel. Wat er dus ook gebeurt met dat meisje, door haar leven in te zetten, heeft haar besluit meerwaarde gekregen. Moet mij van het hart.

Wat mij ook van het hart moet, is dat ik ook Lidwuin Zumpolle een hele vrouw vindt. Vloekend en kankerend als een bootwerker stampt zij door de hele documentaire rond. Zij heeft overal een mening over en belaagt per telefoon of in persoon Colombiaanse officials om haar zin te krijgen. Ik stel mij voor hoe bij invloedrijke families met Spaanse achternamen, die gewend zijn te commanderen en in enorme landhuizen wonen omringt door groene gazons, de telefoon rinkelt en fluisterend wordt bevestigt wie de beller is. Zumpolle doet goed werk en erg haar best en ook zij is zeker een strijder. Maar wie zegt dat zij gelijk heeft?

Deserteurs van het FARC komen via haar weer terug in een 'normaal' leven. Het FARC verzwakt hierdoor en de regering in Bogotá wordt sterker. Veteranen die meer dan tien jaar in de bossen vochten hebben nu plotseling spijt en vertellen hoe slecht het FARC is. Een commandant die 18 jaar met het FARC vocht, een vrouw met een prijs op haar hoofd. Ik denk aan de onzinverhalen van deserteurs van het Franse Vreemdelingenlegioen. De overlopers van het FARC zullen natuurlijk ook geen reclame maken voor hun in de steek gelaten strijdmakkers. Aan de andere kant, bij de regeringstroepen, zijn ook mensen die er de brui aan geven. Kijk maar naar de Nederlander David Böhm, die na acht jaar bij een commando-eenheid teleurgesteld naar Nederland terugkwam en een boek schreef over zijn ervaringen (In de groene hel van Colombia). En hadden trouwens die Amerikanen in Vietnam ook niet allerlei mooie programma's om die domme strijders uit het bos te laten komen? Waar zijn de Amerikanen nu en waar die domkoppen uit het bos?

Het zou voor mij gemakkelijk zijn om het FARC af te doen als een stelletje communisten. Het zou makkelijk zijn de verhaaltjes van de Colombiaanse regering te geloven. Maar de geschiedenis van Colombia kan ik toch ook niet ontkennen.

De Nederlandse Antillianen Manuel Piar en Luis Brion vochten zij aan zij met Simon Bolivar om Colombia en Venezuela te bevrijden van de Spaanse onderdrukkers. Dankzij deze mannen werd Colombia vrij, zelfstandig en onafhankelijk. Maar wat deze bevrijders niet meer zouden meemaken was de komst van grote Amerikaanse bedrijven. Fruit, bananen, handel. Amerikaanse multinationals wisten hoe er veel geld verdiend kon worden en werden daarbij geholpen door een collaborerende élite van Colombianen die onderling alle belangrijke functies verdeelde. In 1903 werd het gebied Panama van Colombia afgescheiden na een door de VS gesteunde militaire coup om het Panama-kanaal te graven. Het kanaal én de strook land aan weerszijden kwamen in handen van de Amerikanen.

De straatarme bevolking van Colombia zou in de jaren daarna vele malen in opstand komen, maar keer op keer zou door de multinationals hard worden opgetreden en honderden arme boertjes zouden dat niet na kunnen vertellen.

Dat organisaties als het FARC en de ELN konden ontstaan is dus niet heel verwonderlijk. In een land van 45 miljoen mensen leeft 64% onder de armoedegrens. Volgens Amnesty International schenden tegenwoordig alle partijen in het conflict de mensenrechten en het internationaal humanitair recht. Berichten over onwettige executies door leden van de veiligheidstroepen, berichten over ontvoeringen en moord door de guerilla's van het FARC en de ELN.

Hebben de guerilla's inkomsten uit de teelt en de verkoop van coca, de Colombiaanse overheid ontvangt enorme steun uit de Verenigde Staten. Na Israel en Egypte is Colombia met het 'Plan Colombia' de grootste ontvanger van Amerikaanse steun met een bedrag van 7 miljard dollar. Dit 'Plan Colombia' is gericht op de bestrijding van drugsproduktie en -transport en onderdeel van de 'War on drugs', een oorlog die de VS de mogelijkheid biedt in te grijpen in landen met corrupte of zwakke regeringen. Nog zo'n mooi plan is de 'War on terror'. En helemaal wanneer de twee 'Wars' te combineren zijn, wordt er hard opgetreden. De gevestigde orde van invloedrijke families krijgt allerlei steun, vooral veel geld, de ongeletterde bevolking mag soldaten leveren en de 'narco-terrorists' worden uitgerookt.

In ruil voor de royale hulp van de Amerikanen krijgen dezen toestemming om militaire bases in de regio te vestigen. Verder verandert er niet zo heel veel, want wat moeten de kleine coca-boertjes wanneer zij geen coca meer verbouwen? Het is niet voor niets dat zij een neusgat in de markt zagen voor een produkt waar vooral in de rijke VS vraag naar is. Bouterse zei het al eerder: 'Ik ben niet het probleem, het zijn die slappelingen uit Amsterdam die coke snuiven!'

Dus zo heel vreemd dat er organisaties zijn als het FARC en ELN is het niet. De strijd is ook niet van gisteren, maar duurt al tientallen jaren. Er is dus zeker steun vanuit het volk. En wanneer er een oorlog woedt van de armen tegen de rijken, een oorlog van ongeletterden tegen de élite, een oorlog van onderdrukten tegen onderdrukkers, waarom is Tanja dan zo dom dat zij meedoet? Waarom is het geweld van het FARC en de ELN erger dan de uitbuiting en onderdrukking van de staat? Waarom mogen de kanslozen niet in opstand komen? Waarom mag alleen de overheid geweld gebruiken?

Ik denk terug aan Hannie Schaft. Een communistisch meisje. Was zij het niet die op generaal Seijffardt schoot? Was ook zij een dom meisje? Ik denk aan Fanny Schoonheijt uit Rotterdam die zich aansloot bij de Internationale Brigades en tegen de troepen van Franco vocht. Ook een dom meisje?

Ik denk aan Hanke Bruins Slot van het CDA, oud-pelotonscommandant van een afdeling Nederlandse artillerie in het Afghaanse Uruzgan en nu op de lijst voor de verkiezingen voor de Tweede Kamer.

Allemaal domme meisjes?

Aan welke kant moet je dan staan om niet dom te zijn? Misschien moet je er gewoon voor zorgen dat je staat aan de kant die waarschijnlijk gaat winnen. De kant met het meeste geld. De kant met het grootste leger. Je bent dus dom wanneer je aan de kant gaat staan van de underdogs. Omdat je idealen hebt. Omdat je moed hebt. Omdat je in de loopgraaf springt van die mensen zonder dure spullen. Omdat je meevecht met de mensen die in opstand komen. En geweld gebruiken.

Een paar jaar geleden betuigde een Nederlands oer-activist spijt van zijn acties tegen onrecht. Spijt van zijn klandestiene acties tegen een staat die in zijn ogen onderdrukte. Spjit omdat het illegaal was en hij nu een goede baan had of wilde en alles nu anders was. Spijt, spijt, spijt. Ik was het nooit eens met deze activist, maar dat was een kwestie van denkbeelden. De strijd waarin hij geloofde moest hij voeren, want hij geloofde daar toch in? Opstand moet toch wanneer er geen andere mogelijkheden zijn? Spijt? Omdat het nu anders is? Spijt, spijt, spijt?

Met zijn spijt bevestigt deze activist dat hij ongelijk had. Hij geeft toe hoe RaRa en Onkruit ongelijk hadden. Hij geeft toe wat ik ook altijd al vond. Maar hij doet ook iets anders. Hij verraad al die mensen die risico's namen voor de goede zaak. Niet mijn goede zaak, maar hun goede zaak. Domme mensen die de wapens opnamen? Domme mensen die in opstand kwamen? Domme mensen die ergens in geloofden? Domme mensen die spijt hebben? Het is alsof de paus zegt dat God niet bestaat. Die domme mensen moeten terug naar de saaie plaatsjes waar ze vandaan kwamen. Harderwijk, Ermelo, Wageningen. Maar niet naar Denekamp. Want Denekamp en het suffe Groningen hadden iemand die géén spijt heeft, iemand die doorvecht, iemand die wel die moed heeft die noodzakelijk is om écht iets te veranderen.

Die Denekampers met die microfoon van de Colombiaanse legerradio hadden moeten zeggen: 'Tanja! We zijn trots op je! Blijf waar je bent! Ga door!' Lidwuin Zumpolle had moeten zeggen: 'Die domme meid heeft grotere ballen dan die slimme Duijvendak!'

En wanneer al die biologische kaasverkopers, die oud-Sandinista's die toch nog goed terecht zijn gekomen, die activisten die nu gelukkig een goede baan hebben, die wereldverbeteraars die oneetbare biologische kaas kopen maar wel een hypotheek hebben, allemaal op het vliegtuig zouden stappen en zich zouden aanmelden bij het FARC, dan zou het hoewel misschien wel heel erg dom, toch effect hebben. Want oorlogen win je niet alleen door te schieten, maar ook door publiciteit, door propaganda. En wat een stunt zou het zijn.

Maar het zal zeker niet gebeuren. Want de enige reden dat dat domme meisje in het nieuws komt, is dat ze er zo leuk uitziet. Kun je je dat voorstellen? Het interesseert niemand een reet dat ze misschien ergens voor staat. Het interesseert niemand dat er in Colombia helemaal geen mensenrechten zijn. Het interesseert niemand wat er gebeurt in dat land. Nee, want ze ziet er leuk uit. En dat is wat er aan de hand is in Nederland. Zelfs de Nederlandse ambassade in Colombia wil haar wel helpen, zoals Johan Tilder niet geholpen mocht worden.

En dat is waar we echt spijt van zouden moeten hebben.

Wanneer mijn telefoon niet wordt opgenomen de komende dagen, dan is dat niet omdat ik op weg ben naar het FARC. Nee, het is gewoon Pinksteren. Want ook ik heb niet het lef om nu nog naar Colombia te gaan. Ik ben dus gelukkig eindelijk slim.

Maar moet wel een beetje opkijken naar een dom meisje uit Denekamp.